PLEASE MATCH YOUR ASSIGNMENT QUESTIONS ACCORDING TO YOUR SESSION
IGNOU BAG BSKC-132 (January 2026 – July 2026) Assignment Questions
खण्ड-क
( व्याख्यात्मक प्रश्न )
1. अधोलिखित गद्यांशों की ससन्दर्भ व्याख्या कीजिए
(क) यथा यथा चेयं चपला दीप्यते तथा तथा दीपशिखेव कज्जलमलिनमेव कर्म केवलमुद्दमति । तथाहि । इयं संवर्धनवारिधारा तृष्णाविषवल्लीनाम्, व्याधगीतिरिन्द्रियमृगाणाम्, परामर्शधूमलेखा सच्चरितचित्राणाम्, विभ्रमशय्या मोहदीर्घनिद्राणाम्, निवासजीर्णवलभी धनमदपिशाचिकानाम्, तिमिरोङ्ङ्गतिः शास्त्रदृष्टीनाम्, पुरः पताका सर्वाविनयानाम्, उत्पत्तिनिम्नगा क्रोधावेगग्राहाणाम् आपानभूमिर्विषयमधूनाम्, सङ्गीतशाला भूविकारनाट्यानाम्, आवासदरी दोषाशी विषाणाम्, उत्सारणवेत्रलता सत्पुरुषव्यवहाराणाम्, अकालप्रावृड् गुणकलहसकानाम्, विसर्पणभूमिर्लो कापवादविस्फोटकानाम्, प्रस्तावना कपटनाटकस्य, कदलिका कामकारिणः, वध्यशाला साधुभावस्य, राहुजिह्वा धर्मेन्दुमण्डलस्य ।
अथवा
केचित् श्रमवशशिथिल-शकुनिगलपुटचपलाभिः खद्योतोन्मेषमुहूर्त मनोहराभिः ५ मनस्विजनगर्हिताभिः सम्पद्भिः प्रलोभ्यमानाः, धनधवलाभावलेपविस्मृत जन्मानः अनेकदोषोपचितेन दोषासृजेव रागावेशेन बाध्यमानाः, विविधविषयग्रासलालसैः प’चभिरप्यनेकसहस्त्रसंख्यैः इवेन्द्रियैः आयास्यमानाः, प्रकृतिच’ चलतायाः लब्धप्रसरेण एकेनापि शतसहस्त्रतामिवोपगतेन मनसा आकुलीक्रियामाणाः विह्वलताम् उपयान्ति ।
(ख) तत्क्षणमेव च “कुत इदम्? किमिदमिति दृश्यतां ज्ञायताम्” इत्यादिश्य छात्रेषु विसृष्टेषु, क्षणानन्तरं छात्रेणैकेन भयभीता सवेगमत्युष्णं दीर्घ निःश्वसती, मृगौव व्याघ्राऽऽघ्राता, अश्रुप्रवाहैः स्नाता, सवेपथुः कन्यकैका अझै निधाय समानीता। चिरान्वेषणेनापि च तस्याः सहचरी सहचरो वा न प्राप्तः । तां च चन्द्रकलयेव निर्मिताम्, नवनीतेनेव रचिताम्, मृणाल-गौरीम्, कुन्दकोरकाग्रदती सक्षोम रुदतीमवलोक्याऽस्माभिरपि न पारितं निरोद्ध नयनबाष्पाणि।
अथवा
अथ कालक्रमेण सप्ताशीत्युत्तरसहस्त्रतमे (1087) वैक्रमाब्दे सशोक सकष्टं च प्राणांस्त्यक्तवति महामदे, गोरदेशवासी कश्चित् शहाबुद्दीन नामा प्रथम गजिनीदेशमाक्रम्य, महामदकुलं धर्मराजलोकाध्वन्यध्वनीनं विधाय, सर्वाः प्रजाश्व पशुमारं मारयित्वा, तदुधिरार्दमृदा गोरदेशे बहून गृहान् निर्माय चतुरङ्गिण्याऽनीकिन्या भारतवर्ष प्रविश्य, शीतलशोणितानप्यसयन् प’ चाशदुत्तर-द्वादश-शतमितेऽब्दे दिल्लीमश्वयाम्बभूव ।
खण्ड-ख
( दीर्घ उत्तरीय प्रश्न)
नोट निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लगभग 700 शब्दों में लिखिए।
2 आचार्य विश्वेश्वर के व्यक्तित्व और कृतित्व पर प्रकाश डालिए ।
अथवा
गद्यकाव्य के उद्भव और विकास का वर्णन कीजिए ।
3. शुकनासोपदेश के आधार पर राजाओं की विभिन्न अवस्थायों का वर्णन कीजिए।
अथवा
शिवराजविजय के आधार पर योगिराज का वर्णन कीजिए।
खण्ड-ग
(लघु उत्तरीय प्रश्न)
निम्नलिखित में से किन्हीं पांच प्रश्नों के उत्तर लगभग 250 शब्दों में लिखिए।
4 पौराणिक एवं वैदिक गद्य को स्पष्ट कीजिए ।
5 बाणभट्ट का जीवन परिचय लिखिए ।
6 शुकनासोपदेश’ के अनुसार कादम्बरी का वर्णन कीजिए।
7 शिवाजी की चारित्रिक विशेषतायों का वर्णन कीजिए ।
8 महाकवि माघ की भाषाशैली की विशेषताओ पर प्रकाश डालिए।
9 पञ्चतंत्र पर संक्षिप्त टिप्पणी लिखिए ।
10 दण्डी के कृतित्व और व्यक्तित्व पर प्रकाश डालिए।
IGNOU BAG BSKC-132 (January 2025 – July 2025) Assignment Questions
खण्ड-क
( व्याख्यात्मक प्रश्न )
1. अधोलिखित गद्यांशों की ससन्दर्भ व्याख्या कीजिए:
(क) एवं विधयापि चानया दुराचारया कथमपि दैववशेन परिगृहीताः विक्लवा भवन्ति राजानः, सर्वाविनयाधिष्ठानतां च गच्छन्ति । तथाहि अभिषेकसमय एव चैतेषां मङ्गलकलशजलैरिव प्रक्षाल्यते दाक्षिण्यम्। अग्निकार्यधूमेनेव मलिनीक्रियते हृदयम्, पुरोहितकुशाग्र सम्मार्जनीभिरिव अपह्रियते क्षान्तिः, उष्णीषपट्टबन्धेनेव आच्छायते जरागमनस्मरणम् आतपत्रमण्डलेनेव अपसार्यते परलोकदर्शनम्, चामरपवनैरिव अपह्नियते सत्यवादिता, वेत्रदण्डैरिव उत्सार्यन्ते गुणाः, जयशब्दकलकलैरिव तिरस्क्रियन्ते साधुवादाः ध्वजपट पल्लवैरिव परामृश्यते यशः ।
अथवा
जातुषाभरणानीव सोष्माणं न सहन्ते, दुष्टवारणा इव महामानस्तम्भनिश्चलीकृताः न गृह्णन्ति उपदेशम्, तृष्णाविषमूच्छिताः कनकमयमिव सर्व पश्यन्ति, इषव इव पानवर्धिततैक्षण्याः परप्रेरिताः विनाशयन्ति, दूरस्थितान्यपि फलानीव दण्डनिक्षेपैः महाकुलानि शातयन्ति । अकालकुसुमप्रसवा इव मनोहराकृतयोऽपि लोकविनाशहेतवः, श्मशानाग्नय इव अतिरौद्रभूतयः, तैमिरिका इव अदूरदर्शिनः उपसृष्टा इव क्षुद्राधिष्ठितभवनाः, श्रूयमाणा अपि प्रेतपटहा इवोद्वेजयन्ति, चिन्त्यमाना अपि महापातकाध्यवसाया इव उपद्रवमुपजनयन्ति, अनुदिवसमापूर्यमाणा पापेनेव आध्मातमूर्तयो भवन्ति, तदवस्थाश्व व्यसनशतशरव्यतामुपगताः वल्मीकतृणाग्रावस्थिताः जलबिन्दव इव पतितमप्यात्मानं नावगच्छन्ति ।
(ख) भगवन्! श्रूयतां यदि कुतूहलम् । ह्यः सम्पादित सायन्तन- कृत्ये, अत्रैव कुशाssस्तरण मधिष्ठिते मयि, परितः समासीनेषु छात्रवर्गेषु, धीर समीर – स्पर्शन मन्दमन्दमान्दोल्यमानासु व्रततिषु समुदिते यामिनी- कामिनी-चन्दनबिन्दौ इव इन्दौ, कौमुदी कपटेन सुधाधारामिव वर्षति गगने, अस्मन्नीतिवार्ता शुश्रूषुषु इव मौनमाकलयत्सु-पतंग-कुलेषु कैरव विकाश- हर्ष प्रकाश- मुखरेषु च चरीकेषु, अस्पष्टाक्षरम्, कम्पमान- निःश्वासम् श्लथत्कण्ठम्, घर्घरितस्वनम्, चीत्कारमात्रम्, दीनतामयम्, अत्यवधान – श्रव्यत्वादनुमितदविष्ठतं क्रन्दनम श्रौषम् ।
अथवा
अथ स मुनिः “भगवन् धैर्येण प्रसादेन, प्रतापेन तेजसा, वीर्येण, विक्रमेण, शान्त्या, श्रिया, सौख्येन धर्मेण विद्यया च सममेव परलोकं सनाथितवति तत्रभवति वीरविक्रमादित्ये शनैः शनैः पारस्परिकविरोध- विशिथिली-कृतस्नेहबन्धनेषु राजसु भामिनी-भ्रूभङ्ग भूरिभाव- प्रभाव पराभूत-वैभवेषु भटेषु, स्वार्थ चिन्ता- सन्तान- – वितानैकतानेष्वमात्यवर्गेषु प्रशंसामात्रप्रियेषु प्रभुषु, “इन्द्रस्त्वं वरुणस्त्वं कुबेरस्त्वम्” इति वर्णनामात्रसक्तेषु बुधजनेषु कश्चन गजिनी स्थाननिवासी महामदो यवनः ससेनः प्राविशद् भारते वर्षे । स च प्रजा विलुण्ठ्य, मन्दिराणि निपात्य, प्रतिमा विभिद्य, परश्शतान् जनांश्च दासीकृत्य, शतश उष्ट्रेषु रत्नान्यारोप्य स्वदेशमनैषीत् ।
खण्ड – ख
(दीर्घ उत्तरीय प्रश्न )
नोट : निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लगभग 700 शब्दों (प्रत्येक ) में लिखिए।
2. पंडिता क्षमाराव के व्यक्तित्व और कृतित्व पर प्रकाश डालिए ।
अथवा
गद्यकाव्य की विकास यात्रा का वर्णन कीजिए ।
3. ‘शुकनासोपदेश’ के आधार पर ‘लक्ष्मी के स्वाभाव का वर्णन कीजिए।
अथवा.
‘शिवराजविजय के आधार पर कन्या का वर्णन कीजिए।
खण्ड-ग
(लघु उत्तरीय प्रश्न)
नोट: निम्नलिखित में से किन्हीं पाँच प्रश्नों के उत्तर (प्रत्येक) लगभग 250 शब्दों में दीजिए।
4. वैदिक एवं लौकिक गद्य को स्पष्ट कीजिए ।
5. अम्बिकादत व्यास का जीवन परिचय लिखिए
6. ‘शुकनासोपदेश’ के अनुसार चन्द्रपीड का वर्णन कीजिए।
7. ‘शिवराजविजय’ में वर्णित योगिराज का वर्णन कीजिए ।
8. महाकवि भारवि की भाषाशैली की विशेषताओं पर प्रकाश डालिए ।
9. नीति अथवा लोककथा से सम्बंधित किसी एक ग्रन्थ का परिचय लिखिए ।
10. ‘धनपाल के कृतित्व और व्यक्तित्व पर प्रकाश डालिए ।
IGNOU BAM BSKC-132 (January 2025 – July 2025) Assignment Questions
खण्ड-क
( व्याख्यात्मक प्रश्न )
1. अधोलिखित गद्यांशों की ससन्दर्भ व्याख्या कीजिए:
(क) एवं विधयापि चानया दुराचारया कथमपि दैववशेन परिगृहीताः विक्लवा भवन्ति राजानः, सर्वाविनयाधिष्ठानतां च गच्छन्ति । तथाहि अभिषेकसमय एव चैतेषां मङ्गलकलशजलैरिव प्रक्षाल्यते दाक्षिण्यम्। अग्निकार्यधूमेनेव मलिनीक्रियते हृदयम्, पुरोहितकुशाग्र सम्मार्जनीभिरिव अपह्रियते क्षान्तिः, उष्णीषपट्टबन्धेनेव आच्छायते जरागमनस्मरणम् आतपत्रमण्डलेनेव अपसार्यते परलोकदर्शनम्, चामरपवनैरिव अपह्नियते सत्यवादिता, वेत्रदण्डैरिव उत्सार्यन्ते गुणाः, जयशब्दकलकलैरिव तिरस्क्रियन्ते साधुवादाः ध्वजपट पल्लवैरिव परामृश्यते यशः ।
अथवा
जातुषाभरणानीव सोष्माणं न सहन्ते, दुष्टवारणा इव महामानस्तम्भनिश्चलीकृताः न गृह्णन्ति उपदेशम्, तृष्णाविषमूच्छिताः कनकमयमिव सर्व पश्यन्ति, इषव इव पानवर्धिततैक्षण्याः परप्रेरिताः विनाशयन्ति, दूरस्थितान्यपि फलानीव दण्डनिक्षेपैः महाकुलानि शातयन्ति । अकालकुसुमप्रसवा इव मनोहराकृतयोऽपि लोकविनाशहेतवः, श्मशानाग्नय इव अतिरौद्रभूतयः, तैमिरिका इव अदूरदर्शिनः उपसृष्टा इव क्षुद्राधिष्ठितभवनाः, श्रूयमाणा अपि प्रेतपटहा इवोद्वेजयन्ति, चिन्त्यमाना अपि महापातकाध्यवसाया इव उपद्रवमुपजनयन्ति, अनुदिवसमापूर्यमाणा पापेनेव आध्मातमूर्तयो भवन्ति, तदवस्थाश्व व्यसनशतशरव्यतामुपगताः वल्मीकतृणाग्रावस्थिताः जलबिन्दव इव पतितमप्यात्मानं नावगच्छन्ति ।
(ख) भगवन्! श्रूयतां यदि कुतूहलम् । ह्यः सम्पादित सायन्तन- कृत्ये, अत्रैव कुशाssस्तरण मधिष्ठिते मयि, परितः समासीनेषु छात्रवर्गेषु, धीर समीर – स्पर्शन मन्दमन्दमान्दोल्यमानासु व्रततिषु समुदिते यामिनी- कामिनी-चन्दनबिन्दौ इव इन्दौ, कौमुदी कपटेन सुधाधारामिव वर्षति गगने, अस्मन्नीतिवार्ता शुश्रूषुषु इव मौनमाकलयत्सु-पतंग-कुलेषु कैरव विकाश- हर्ष प्रकाश- मुखरेषु च चरीकेषु, अस्पष्टाक्षरम्, कम्पमान- निःश्वासम् श्लथत्कण्ठम्, घर्घरितस्वनम्, चीत्कारमात्रम्, दीनतामयम्, अत्यवधान – श्रव्यत्वादनुमितदविष्ठतं क्रन्दनम श्रौषम् ।
अथवा
अथ स मुनिः “भगवन् धैर्येण प्रसादेन, प्रतापेन तेजसा, वीर्येण, विक्रमेण, शान्त्या, श्रिया, सौख्येन धर्मेण विद्यया च सममेव परलोकं सनाथितवति तत्रभवति वीरविक्रमादित्ये शनैः शनैः पारस्परिकविरोध- विशिथिली-कृतस्नेहबन्धनेषु राजसु भामिनी-भ्रूभङ्ग भूरिभाव- प्रभाव पराभूत-वैभवेषु भटेषु, स्वार्थ चिन्ता- सन्तान- – वितानैकतानेष्वमात्यवर्गेषु प्रशंसामात्रप्रियेषु प्रभुषु, “इन्द्रस्त्वं वरुणस्त्वं कुबेरस्त्वम्” इति वर्णनामात्रसक्तेषु बुधजनेषु कश्चन गजिनी स्थाननिवासी महामदो यवनः ससेनः प्राविशद् भारते वर्षे । स च प्रजा विलुण्ठ्य, मन्दिराणि निपात्य, प्रतिमा विभिद्य, परश्शतान् जनांश्च दासीकृत्य, शतश उष्ट्रेषु रत्नान्यारोप्य स्वदेशमनैषीत् ।
खण्ड – ख
(दीर्घ उत्तरीय प्रश्न )
नोट : निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लगभग 700 शब्दों (प्रत्येक ) में लिखिए।
2. पंडिता क्षमाराव के व्यक्तित्व और कृतित्व पर प्रकाश डालिए ।
अथवा
गद्यकाव्य की विकास यात्रा का वर्णन कीजिए ।
3. ‘शुकनासोपदेश’ के आधार पर ‘लक्ष्मी के स्वाभाव का वर्णन कीजिए।
अथवा.
‘शिवराजविजय के आधार पर कन्या का वर्णन कीजिए।
खण्ड-ग
(लघु उत्तरीय प्रश्न)
नोट: निम्नलिखित में से किन्हीं पाँच प्रश्नों के उत्तर (प्रत्येक) लगभग 250 शब्दों में दीजिए।
4. वैदिक एवं लौकिक गद्य को स्पष्ट कीजिए ।
5. अम्बिकादत व्यास का जीवन परिचय लिखिए
6. ‘शुकनासोपदेश’ के अनुसार चन्द्रपीड का वर्णन कीजिए।
7. ‘शिवराजविजय’ में वर्णित योगिराज का वर्णन कीजिए ।
8. महाकवि भारवि की भाषाशैली की विशेषताओं पर प्रकाश डालिए ।
9. नीति अथवा लोककथा से सम्बंधित किसी एक ग्रन्थ का परिचय लिखिए ।
10. ‘धनपाल के कृतित्व और व्यक्तित्व पर प्रकाश डालिए ।







